Πετρομελίδη Νικολέτα

Patrik Schumacher- Κώστας Τερζίδης

Ο Patrik Schumacher, ένας από τους αρχιτέκτονες της Zaha Hadid Architects, θεωρεί πως ο παραμετρισμός (parametricism), το νέο μεγάλο ρεύμα (σύμφωνα με τον ίδιο) μετά το μοντερνισμό, αποτελεί αδιαμφισβήτητα το μέλλον της αρχιτεκτονικής και του design. Συγκεκριμένα, τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει εμφανές πως οι περισσότερες «καλλιτεχνικές» καινοτομίες έχουν επιτευχθεί με τη βοήθεια παραμετρικών συστημάτων. Ειδικά προγραμματισμένων, δηλαδή, σχεδιαστικών εργαλείων που επεξεργάζονται ένα μεγάλο αριθμό παραμέτρων με σκοπό να παράγουν ένα αποτέλεσμα που θα επηρεάζεται άμεσα από μορφολογικές, λειτουργικές αλλά και περιβαλλοντικές συνιστώσες.

Επιπλέον, σύμφωνα με το Schumacher, το ρεύμα – στυλ του παραμετρισμού καλείται να αντιμετωπίσει τόσο τη μονοτονία του μοντερνισμού, όσο και την κακοφωνία του αστικού χάους που εκδηλώθηκε στον απόηχο του μοντερνισμού. Σημαντική παραδοχή του παραμετρισμού είναι ότι όλα τα αστικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία πρέπει να παραμένουν «εύκαμπτα». Σε αντίθεση, λοιπόν, με τα προηγούμενα αρχιτεκτονικά στυλ, όπου χρησιμοποιούσαν κυρίως, εκτός από τον απλό κάνναβο και τις ίσιες γραμμές, και άλλα γεωμετρικά σχήματα (όπως πυραμίδες, κυλίνδρους, ημισφαίρια κ.α.), ο παραμετρισμός εισήγαγε νέα αρχέτυπα (δυναμικά, προσαρμοστικά, διαδραστικά), χρησιμοποιώντας γεωμετρικές οντότητες ως θεμελιώδη γεωμετρικά δομικά στοιχεία. Έτσι χρησιμοποιήθηκε η έννοια της «ίνας», του «υφάσματος», της «σταγόνας», που αντιδρούν στους «ελκυστές» τους και που μπορούν να συντονίζονται μεταξύ τους μέσω «σεναρίων». Οι νέες αυτές ελκυστικές φιγούρες της ψηφιακής αρχιτεκτονικής αποτελούν τη βάση του δημιουργικού πειραματισμού, στρέφοντας έτσι τους αρχιτέκτονες προς μια ψηφιακή εποχή.

Παράλληλα, το νέο αυτό στυλ έχει ως πρόκληση να ξεπεράσει κάποια στερεότυπα και να υιοθετήσει κάποιες αρχές. Πρέπει να αποφύγει τις άκαμπτες μορφές (που υποδηλώνουν έλλειψη ελατότητας), την απλή επανάληψη (που υποδηλώνει έλλειψη ποικιλίας) και το «κολάζ» μεμονωμένων και άσχετων στοιχείων (που υποδηλώνει έλλειψη τάξης). Αντίθετα, οι μορφές οφείλουν να είναι ομαλές και τα συστήματα διαφοροποιημένα και αλληλοεξαρτώμενα.

Σε παρόμοιους τόνους κινείται και ο Κώστας Τερζίδης, ο οποίος αναφέρει ότι χωρίς το λογισμικό που δημιουργεί τις μαθηματικές ακολουθίες που χρησιμοποιούνται στον παραμετρισμό, αυτή η πρακτική του σχεδιασμού και της κατασκευής δεν θα ήταν δυνατή. Με αυτόν τον τρόπο, ο καθένας μπορεί να γράψει μια απεριόριστη ποικιλία διαδικασιών παραγωγής σχήματος που μπορεί να εκτελεστεί γρήγορα από υπολογιστή, η οποία θα ήταν ανέφικτα επίπονη και χρονοβόρα αν γινόταν από άνθρωπο. Οι διαδικασίες αυτές χρησιμοποιούν όχι μόνο διαδικασίες παραγωγής καμπύλης, αλλά και υπολογιστικούς μηχανισμούς, όπως η επανάληψη και η αναδρομή.

Ακόμη, σύμφωνα με τον Τερζίδη, ένα αναπόσπαστο στοιχείο αυτού του τύπου σχεδιασμού είναι οι αλγόριθμοι και οι υπολογιστικές διαδικασίες. Ο αλγοριθμικός σχεδιασμός περιλαμβάνει τον καθορισμό λογισμικών προγραμμάτων που δημιουργούν χώρο και μορφή σύμφωνα με τον κανόνα που βασίζεται στη λογική της αρχιτεκτονικής, της τυπολογίας και του κτιριολογικού προγράμματος. Ο σχεδιασμός με υπολογιστή δεν θα έπρεπε να είναι απλώς μια ψηφιακή καταγραφή ενός σχεδιασμού που θα μπορούσε να είχε παραχθεί με το χέρι, αλλά μια αφορμή για περαιτέρω πειραματισμό στη μορφή και στο σχήμα του τελικού αποτελέσματος.

Ομοίως, ο Schumacher αναγνωρίζει ότι τα παραμετρικά συστήματα και τεχνικές έχουν σαφώς άψογα αποτελέσματα, ιδίως όταν αυτά σχετίζονται με σχήματα όπως σφαίρες ή θόλους. Ειδικά στην περίπτωση του θόλου, αυτό που λίγοι αντιλαμβάνονται είναι ότι, ενώ το αποτέλεσμα δείχνει αρμονικό, κάθε σύνδεσμος είναι διαφορετικός, κάθε πάνελ είναι διαφορετικό και πραγματοποιείται με διαφορετικό τρόπο. Με τη χρήση, λοιπόν, παραμετρικών συστημάτων επιτυγχάνεται αυτός ο στόχος, η διαφορετικότητα δηλαδή των επί μέρους στοιχείων που όμως φαινομενικά μοιάζουν να είναι ίδια.

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση στο σχεδιασμό έχει συχνά κατηγορηθεί ως στείρα και χωρίς ανθρωπιστικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, στον επίλογο του βιβλίου του Τερζάκη, τίθεται ο προβληματισμός του σχεδιασμού από υπολογιστή σε αντίθεση με το σχεδιασμό από άνθρωπο. Από τη μια πλευρά, υποστηρίζεται ότι ένας υπολογιστής μπορεί σαφώς να επεξεργάζεται με ευκολία χιλιάδες δεδομένα και να λαμβάνει υπόψη του πολλές παραμέτρους και συνιστώσες, αλλά δεν παύει να είναι ένα «κομπιουτεράκι», μια υπολογιστική, δηλαδή, μηχανή που παράγει ένα «στεγνό» αποτέλεσμα από το οποίο λείπει η «ψυχή» και το ανθρώπινο συναίσθημα. Από την άλλη πλευρά όμως, ένας υπολογιστής μπορεί να αποτελείται από «άψυχες» συνδέσεις, αλλά με τα δεδομένα που ο άνθρωπος του εισάγει, μπορεί να παράγει αρκετά ικανοποιητικά αποτελέσματα, που θα ξεπερνούσαν την ανθρώπινη φαντασία, δίνοντας έτσι έναυσμα για περαιτέρω πειραματισμό, τόσο στη μορφή, όσο και στη λειτουργία.

Αντίστοιχο προβληματισμό δεν συναντούμε στο άρθρο του Schumacher, στο οποίο γίνεται εκτενής αναφορά για τα θετικά στοιχεία του παραμετρικού σχεδιασμού.

Τέλος, σύμφωνα και με το Schumacher αλλά και με τον Τερζίδη, τα παραμετρικά προγράμματα έχουν απερίγραπτες δυνατότητες, τις οποίες οι αρχιτέκτονες έχουν μόλις αρχίσει να αντιλαμβάνονται και να εξερευνούν. Σαφώς ο παραμετρισμός είναι το μέλλον, αλλά σίγουρα ο ανθρώπινος παράγοντας θα είναι πάντα παρών.

ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ