Σοφία Περπίνια

Η νέα εποχή του καπιταλισμού, την οποία και διανύουμε έχει σημαδευτεί από την τεχνολογική επανάσταση της πληροφορικής, των επικοινωνιών και της αυτοματοποίησης. Οι απελευθερωτικές δυνατότητες από αυτή την τεχνολογική πρόοδο, αλλά και οι σοβαροί κίνδυνοι που ελλοχεύουν κυρίαρχα από την εφαρμογή των καινοτομιών συνιστούν πρόκληση. Οι νέες τεχνολογικές δυνατότητες εισχωρούν πλέον απροκάλυπτα στο χώρο της αρχιτεκτονικής τεχνολογίας και σύνθεσης, ανοίγοντας νέες δυνατότητες στην πραγμάτωση αρχιτεκτονικού έργου. Αν στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, στις απαρχές της βιομηχανικής επανάστασης, οι αρχιτέκτονες του Μοντέρνου προσπαθούσαν να εισάγουν τις νέες βιομηχανικές τεχνολογίες στην αρχιτεκτονική σύνθεση και παραγωγή, τώρα στο επίκεντρο βρίσκονται οι ψηφιακές τεχνολογίες. Η συνάντηση της αρχιτεκτονικής με τις ψηφιακές τεχνολογίες είναι αναπόφευκτη. Από αυτή τη συνάντηση γεννιούνται ερωτήματα και προβληματισμοί, ερευνητικά έργα και αρχιτεκτονικές πράξεις. Οι απόψεις συχνά είναι έντονες και κριτικές, αλλά με τη σειρά τους συμβάλλουν στο αρχιτεκτονικό διάλογο που έχει ξεκινήσει σχετικά με την αλγοριθμική, παραμετρική αρχιτεκτονική. Με την ένταξη των ψηφιακών τεχνολογιών και των δικτύων πληροφορίας ο σχεδιασμός, η κατασκευή και η χρήση αλληλοδιαπλέκονται και δημιουργούν ένα συνεχές όπου η πληροφορία σχεδιασμού συνιστά πλέον και πληροφορία κατασκευής και πληροφορία παραγωγής βιομηχανικών δομικών υλικών και προϊόντων. Μπορούμε να μιλάμε για ένα νέο παράδειγμα αντίληψης του χώρου, σχεδιασμού και κατασκευής του. Ποια είναι ωστόσο η νέα σχέση σχεδιασμού-κατασκευής και πως η αρχιτεκτονική συναντά την κατασκευαστική πραγματικότητα σε ένα πεδίο που το διαχειρίζονται οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας? Η παραμετρική Αρχιτεκτονική ως ενιαία διαδικασία σχεδιασμού, σύνθεσης, κατασκευής, παραγωγής αποτελεί το αντικείμενο μελέτης των Schumacher, Τερζίδη. Από την ανάγνωση και κατανόηση των δύο κειμένων γίνεται σαφές ότι η ένταξη των ψηφιακών τεχνολογιών επιφέρει αλλαγές τόσο στην αρχιτεκτονική θεωρία όσο και την πράξη με πλήθος παραδειγμάτων που αφορούν κυρίαρχα στο κτιριακό έργο, αλλά και την πολεοδομία-χωροταξία. Ο παραμετρισμός αποτελεί στις μέρες μας την ηγεμονεύουσα τάση της avant-garde αρχιτεκτονικής και αυτό λόγω της δυνατότητάς του να αυξήσει το πεδίο «δημιουργικότητας» έναντι των άλλων ρευμάτων με την εισαγωγή νέων στοιχείων συχνά ξένων. Ένα δεύτερο στοιχείο καθοριστικό της εξάπλωσης του είναι η ικανότητα διαχείρισης υπολογιστικών προγραμμάτων, συχνά πολύπλοκων και σύνθετων. Ο Schumacher επιλέγει στο κείμενο του να παρουσιάσει τα χαρακτηριστικά της παραμετρικής αρχιτεκτονικής ως νέου μορφολογικού στυλ. Ο Τερζίδης αντίθετα θα δώσει έμφαση στα προγραμματιστικά και υπολογιστικά εργαλεία και στη συμβολή τους στην αρχιτεκτονική εκφράζοντας όμως έντονα προβληματισμό σχετικά με την χρήση αυτών και το ελλιπές γνωστικό υπόβαθρο των χρηστών- αρχιτεκτόνων. Στο κείμενο του Schumacher αναπτύσσεται λεπτομερώς η παραμετρική αρχιτεκτονική, τόσο σαν έννοια, μορφή , αλλά και σα λειτουργία, κατασκευή. Η έμφαση δίνεται στον προσδιορισμό του νέου αυτού στυλιστικού, μορφολογικού αρχιτεκτονικού ρεύματος. Έτσι λοιπόν αντιλαμβανόμαστε την ανάδυση ενός νέου «στυλ» που διεκδικεί καθολική ισχύ. Διεκδικεί να ηγεμονεύσει σαν κυρίαρχη ιδεολογία και αντίληψη προκειμένου να δημιουργήσει μια νέα βάση συζήτησης και πράξης. Αποτελεί την απάντηση στην κρίση του Μοντερνισμού, ως το πιο ολοκληρωμένο αποτέλεσμα των αναζητήσεων που σημάδεψαν την εποχή από την επικράτηση του Μοντέρνου. Αποτελεί εκείνη την ώριμη κίνηση που έρχεται να ενοποιήσει σε κατεύθυνση δημιουργική ρεύματα όπως η Αποδόμηση και το Μετά- μοντέρνο από τα οποία έχει δανειστεί αρκετά χαρακτηριστικά γνωρίσματα και όχι να τα εξαλείψει. Η απόρριψη των σχεδιαστικών αρχών του μοντέρνου και των αρχιτεκτονικών μορφών του αποτελεί κοινό τόπο του παραμετρικού σχεδιασμού. Απέναντι στην γεωμετρική αυστηρότητα ο παραμετρισμός προτάσσει την ένταση, τα καμπύλα σχήματα και τα δυναμικά συστήματα. Επιδιώκει την παραμόρφωση των μορφών, τη διαφοροποίηση και τις έντονες κλίσεις, την αλληλοσυσχέτιση των επιμέρους στοιχείων-συστημάτων. Η ποικιλία, η πολυμορφία και η πολυπλοκότητα είναι στο επίκεντρο των σχεδιαστικών προτάσεων. Όσον αφορά στους λειτουργικούς κανόνες εξίσου απορρίπτει τις αρχές του μοντέρνου αποφεύγοντας το διαχωρισμό των λειτουργιών και επιτρέποντας την επικοινωνία των επιμέρους δραστηριοτήτων και την αλληλεπίδρασή τους. Η παραμετρική αρχιτεκτονική σύμφωνα με τον Schumacher αποτελεί εκείνο το καθολικό μορφογενετικό σύστημα στα πλαίσια του οποίου επιτυγχάνεται η συσχέτιση αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας. Διεκδικεί να αποτελέσει το «Διεθνές Στυλ» της σύγχρονης εποχής με την κυριαρχία του Αρχιτέκτονα χωρίς κάποια συμμετοχική διάθεση. Ο Αρχιτέκτονας φαίνεται να ενισχύεται με την χρήση ενός εργαλείου που καθορίζει και ελέγχει το σχεδιασμό στην παραμικρή του λεπτομέρεια. Η χρήση αυτού του εξίσου ισχυρού εργαλείου δεν φαίνεται να απειλεί ούτε στο ελάχιστο την πρωτοκαθεδρία του Αρχιτέκτονα. Σε αυτό το σημείο διαπιστώνεται η διαφορετική οπτική που υιοθετείται στα δύο κείμενα. Στον προσδιορισμό του υποκειμένου της σχεδίασης και της σχέσης του με το παραμετρικό αντικείμενο. Ο Τερζίδης μελετά την χρήση του υπολογισμού στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, την αμφιλεγόμενη συμβολή του υπολογιστή σε αυτόν και την έννοια του Αλγορίθμου. Πως πρέπει να αντιμετωπίζεται από τον σημερινό αρχιτέκτονα ο υπολογιστής? Ο συγγραφέας αντιλαμβάνεται ότι ο ηλεκτρονικός υπολογιστής χρησιμοποιείται κυρίαρχα σαν ένα απλό εργαλείο, το οποίο δεν είναι εντελώς υπό τον έλεγχο του χρήστη και συχνά δεν γίνεται πλήρως κατανοητό από αυτόν. Αυτή η σχέση περιορίζει την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του υπολογιστή, αλλά και τα όρια της δημιουργικότητας του αρχιτέκτονα. Η απεριόριστες δυνατότητες του Η/Υ σε συνδυασμό με την ελλιπή γνώση του χρήστη μπορεί να οδηγήσουν στην απώλεια ελέγχου επί της σχεδίασης και στην υπονόμευση της αρχιτεκτονικής δημιουργίας. Εμφανίζεται η ανάγκη για διάλογο μεταξύ αρχιτέκτονα και υπολογιστή, ώστε το δεύτερο από ένα απλό εργαλείο να μετουσιωθεί σε «συνεργάτη». Αυτή η διαλεκτική σχέση που θα αναπτύσσεται θα απελευθερώνει τις διανοητικές ικανότητες του αρχιτέκτονα και τις τεχνολογικές δυνατότητες του υπολογιστή. Ο Τερζίδης θέλει τον σύγχρονο αρχιτέκτονα να κατανοεί πλήρως τη λειτουργία των υπολογιστικών προγραμμάτων, να έχει τον απόλυτο έλεγχο σε αυτά και να δημιουργεί τα δικά του εργαλεία αξιοποιώντας τα. Είναι απαραίτητη γι αυτόν η βαθιά γνώση των υπολογιστικών προγραμμάτων προκειμένου ο αρχιτέκτονας να μην είναι απλά προγραμματιστής, αλλά ο κύριος σχεδιαστής αφού το παραγόμενο παραμετρικό προϊόν είναι άμεσα συνδεδεμένο με τον τρόπο παραγωγής του. Συνεπώς και η παραμετρική αρχιτεκτονική για τον Τερζίδη δεν αποτελεί μια απλή τεχνική προγραμματισμού, αλλά μια νέα έννοια η οποία προκύπτει από τη συνένωση πολλών διαφορετικών επιστημών και κυρίαρχα τη βαθιά γνώση των τεχνολογικών επιτευγμάτων. Με την εφαρμογή της ψηφιακής τεχνολογίας ένας ολόκληρος κόσμος πολύπλοκων μορφών, που δύσκολα θα τα φαντάζονταν κάποιος ένα προηγούμενο διάστημα, πλέον μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Μορφές μη συμβατικές ως προς τη φόρμα και το μέγεθος μπορούν με τα νέα τεχνολογικά μέσα να περάσουν από τη σχεδίαση, στην παραγωγή και την κατασκευή. Ωστόσο για τον σύγχρονο αρχιτέκτονα η πολυπλοκότητα και η πολυμορφία δεν είναι αυτοσκοπός, προκειμένου να αποτυπώσει μορφολογικά το νέο αρχιτεκτονικό στυλ που θέλει να ξεφύγει από τον παραδοσιακό σχεδιασμό, αλλά μέσο της αρχιτεκτονικής δημιουργίας. Τέλος αξίζει να σημειωθεί ο προβληματισμός του Τερζίδη σχετικά με την παραμετρική αρχιτεκτονική και τη διάδοση της σε χώρες λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Μπορεί αυτή η «νέα» αρχιτεκτονική που θέλει να έχει παγκόσμια εμβέλεια και να κατακτήσει τον κόσμο και τον πολιτισμό, να απελευθερώσει δυνατότητες προς όφελος της κοινωνίας να αφήνει στο περιθώριο πολιτισμούς λιγότερο αναπτυγμένων χωρών? Μπορεί αυτή η «νέα» αρχιτεκτονική να πραγματώνεται μόνο στις αναπτυγμένες χώρες και να αξιοποιείται σε μια προσπάθεια επίδειξης και διατήρησης της δύναμης τους?