Τσίγκου Χριστιάννα

Μια Απελευθέρωση Εντός Ορίων

Το θέμα γύρω από το οποίο περιστρέφονται οι συζητήσεις στα αρχιτεκτονικά «πηγαδάκια» εδώ και κάποια χρόνια είναι η εκτεταμένη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών στο σχεδιασμό και η ανάγκη ένταξης των νέων τεχνολογιών στην αρχιτεκτονική δημιουργία. Πτυχές αυτού του θέματος αναλύονται στα δύο αυτά κείμενα. Ενδιαφέρον δε έχει το γεγονός ότι το κείμενο του Τερζίδη γράφτηκε το 2003, όταν ακόμα η διαδικασία του σχεδιασμού διστακτικά αγκάλιαζε τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της ενώ το κείμενο του Schumacher δημοσιεύτηκε σε μια εποχή όπου τα προγράμματα σχεδιασμού έχουν εδραιωθεί, και μάλιστα αγαπηθεί από πάρα πολλούς, μόλις 7 χρόνια αργότερα.

Ο Τερζίδης στο κείμενο του προσεγγίζει αρχικά την έννοια της μορφής και του σχήματος για να προχωρήσει στη συνέχεια στο συμπέρασμα ότι οι Αρχιτέκτονες περιορίζονται από αυτό που ονομάζουμε «σχήμα» (shape). Οι καινοτομίες στον τεχνολογικό τομέα, λοιπόν, έρχονται να καταργήσουν αυτούς τους περιορισμούς, προσφέροντας ποικιλίες και συνδυασμούς πέρα από την απτή πραγματικότητα αλλά και πέρα από τη φαντασία. Έτσι, τα σχεδιαστικά προγράμματα γίνονται εργαλείο στο χέρι του σχεδιαστή και του επιτρέπουν να εξερευνήσει νέες φόρμες και σχέσεις μεταξύ των γεωμετρικών μορφών, σπάζοντας τους κανόνες της υλικότητας και ελευθερώνοντας αυτό που αποκαλούμε «μορφή». Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας κάνει τη διάκριση ανάμεσα στο εκφραστικό και το δυναμικό, τονίζοντας την αξία του πρώτου, δηλαδή τη διατήρηση της ταυτότητας, του χαρακτήρα και της σημασίας της μορφής, που μπορεί να πάρει τις διαστάσεις ακόμη και της ιδεάς που δεν μπορεί να ειπωθεί, δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια ή που δεν έχει ανάγκη από λόγια για να μεταφέρει το μήνυμά της. Έτσι, εισάγει την άποψη ότι η τεχνολογία στο σχεδιασμό, μεταφρασμένη στην έννοια, εκτός του «computation», και της αλγοριθμικής λογικής είναι πλέον αναγκαία προκειμένου ο σχεδιαστής και πιο συγκεκριμένα ο αρχιτέκτονας να βρει διέξοδο στο αέναο κυνήγι των ορίων της φαντασίας, καταργώντας τα όρια αυτά.

Ο Schumacher στο δικό του κείμενο, με πολύ απλά λόγια και ελάχιστους ορισμούς παραθέτει την άποψή του για το νέο κίνημα του Παραμετρισισμού, το οποίο βλέπει ως την απάντηση στο Μοντερνισμό και αναγκαία συνέχεια στην πορεία του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού. Θεωρεί πως η σχεδιαστική κρίση και σύγχυση στη οποία μας οδήγησε το κίνημα αυτό βρίσκει τη λύση της στις δυνατότητες της «ελατής» μορφής. Ο Παραμετρισισμός είναι κάτι βαθύτερο από ένα αρχιτεκτονικό στυλ. Πρόκειται για μια νέα προσέγγιση του σχεδιασμού που βασίζεται σε νέα δεδομένα όσον αφορά την επεξεργασία του αντικειμένου μορφικά και λειτουργικά.

Έχει πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι ενώ ο Τερζίδης παρουσιάζει τη δική του πρόταση για χρήση των σχεδιαστικών τεχνολογιών ως μια ελεύθερη διαδικασία, που διευρύνει τους ορίζοντες του ατόμου και τον προκαλεί να δημιουργήσει, ο Schumacher τονίζει την ύπαρξη και την αναγκαία τήρηση ορισμένων πολύ συγκεκριμένων κανόνων ώστε το αποτέλεσμα να είναι αναγνώσιμο και λειτουργικό. Βέβαια, και οι δύο φαίνεται να τονίζουν (ο Τερζίδης περισσότερο) την αναγκαιότητα του συνεχούς ελέγχου από τον ίδιο το σχεδιαστή του προγράμματος, την επιστράτευση του ταλέντου και της εμπειρίας του ανά πάσα στιγμή. Ταλέντου, φυσικά, με την έννοια της αντίληψης των αρχών του σχεδιασμού.

Στη ουσία παρατίθενται δύο πτυχές του ίδιου θέματος. Αυτό που εκείνοι που βρίσκονται έξω από τον αρχιτεκτονικό κύκλο βλέπουν ως «προγράμματα σχεδιασμού με υπολογιστή», για τους αρχιτέκτονες μπορεί να πάρει τη μορφή της αλγοριθμικής λογικής ή του παραμετρισισμού. Κι αυτά είναι μόνο δύο από τα παρακλάδια του μεγάλου αυτού «Δέντρου της Γνώσης», μιας γνώσης που εμπλουτίζεται συνεχώς με κάθε νέο βήμα της τεχνολογίας. Ο Παραμετρισισμός του Schumacher αφορά την απελευθέρωση της φόρμας από τους γεωμετρικούς της κανόνες με την παράλληλη εμφάνιση νέων αρχών και αξιών όσον αφορά το σχεδιασμό. Φαίνεται, δηλαδή, να θέτει όρια σε αυτό που ο Τερζίδης βλέπει ως απεριόριστο (limitless). Σίγουρα, και στη δική του ανάλυση υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί, υποστηρίζεται όμως και το γεγονός ότι μέσα από την τεχνολογική διαδικασία μπορεί να προκύψουν αποτελέσματα που κανείς δεν τα περιμένει, ακόμη κι όταν οι παράμετροι, οι σταθερές και οι μεταβλητές είναι όλα υπό τον έλεγχο του δημιουργού.

Το σίγουρο είναι πως τα νέα «αρχιτεκτονικά» προγράμματα και οι τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα του «σχεδιασμού με ποντίκι» έχουν πολλά ακόμη να μας δώσουν και μας περιμένουν πολλές εκπλήξεις. Είναι αναγκαίο πάντα να θυμόμαστε, φυσικά, ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα μπορεί μόνο να βοηθηθεί από αυτά. Δεν είναι, λοιπόν, καλό να ξορκίζουμε τις νέες τεχνολογίες, αλλά ούτε και να τις αφήσουμε να μας καταδυναστεύσουν.

Χριστιάννα Τσίγκου