Γκαβογιάννη Κυριακή

«Πρώτ’ απ’ όλα, μου έδειξαν τι σημαίνει πλουραλισμός ˙ότι, δηλαδή, στην αρχιτεκτονική δεν υπάρχει μια και μοναδική άποψη, μια και μοναδική λύση ή ένας και μόνο δρόμος για να φθάσεις σε αυτήν». Έτσι περιγράφει ο Αλέξανδρος Τομπάζης στην «Όμορφη Καμηλοπάρδαλη» το αίσθημα που επικρατεί γύρω από την αρχιτεκτονική. Συναντάται συχνά το φαινόμενο να υπάρχουν πολλές απόψεις πάνω σε ένα ζήτημα οι οποίες συγκλίνουν σε ορισμένα σημεία και αποκλίνουν σε κάποια άλλα. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει γιατί η αρχιτεκτονική δε δύναται να αντιμετωπιστεί με έναν και μόνο τρόπο αλλά επιβάλλεται να αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου και «συγκρούσεων». Δεν υπάρχει αντικειμενικότητα, αντ’ αυτού ο τρόπος προσέγγισης και λύσης είναι υποκειμενικός κι έχει να κάνει με προσωπικά βιώματα και ιδέες, πολιτικές, κοινωνικές αντιλήψεις.

Παρόλ’αυτά, ανατρέχοντας στην ιστορία της τέχνης, του πολιτισμού και άρα στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, διακρίνουμε κυρίαρχες απόψεις, ή αλλιώς κινήματα. Τα τελευταία σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσαν μορφολογικές κατηγοριοποιήσεις, μόδες ή απλά στυλ, αλλά εξέφραζαν και αποτύπωναν στον χώρο (στην περίπτωση της αρχιτεκτονικής) κοινωνικοπολιτικές αντιλήψεις.

Τα δυο κείμενα που καλούμαστε να συγκρίνουμε υπάγονται σε αυτό ακριβώς το φαινόμενο. Ο Patrik Schumacher είναι γνωστός αρχιτέκτονας και συνεργάτης της Zaha Hadid. Έχει δώσει πολλές συνεντεύξεις και διαλέξεις και τόσο το θεωρητικό του έργο όσο και το τεχνικό είναι ποικίλα και αναγνωρισμένα. Στο συγκεκριμένο άρθρο αναλύει τον Παραμετρισισμό, ένα νέο ρεύμα στην αρχιτεκτονική το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε στην 11η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας. Το τελευταίο ορίζει πως όλα τα αρχιτεκτονικά στοιχεία είναι παραμετρικά εύπλαστα. Αυτό συνεπάγεται μια θεμελιώδη αλλαγή στα βασικά συστατικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής: αντί για τα κλασικά γεωμετρικά σχήματα –ευθείες, ορθογώνια, κύβους, σφαίρες, πυραμίδες- τα νέα αρχέτυπα του παραμετρισισμού είναι πιο έμψυχα και δυναμικά –splines, nurbs- με συνέπεια να είναι πιο κοντά στην αντίληψη του ανθρώπου.

Ο Κώστας Τερζίδης, από την άλλη, είναι κατά κύριο λόγο ακαδημαϊκός και αναλύει το θέμα από αυτή τη σκοπιά. Έχοντας αποφοιτήσει από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και έχοντας κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στις Η.Π.Α., διαθέτει πολύπλευρη ενημέρωση. Έρχεται σε επαφή καθημερινά με νέες ιδέες αφού διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ όπου η έρευνα ανθίζει. Τα αντικείμενα διδασκαλίας του ποικίλλουν -κινητική αρχιτεκτονική, αλγοριθμική αρχιτεκτονική, ψηφιακά μέσα, μελέτες στον αρχιτεκτονικό υπολογισμό και ερευνητικές μέθοδοι σχεδιασμού- και γι’ αυτό τον λόγο παραμένει πιο θεωρητικός.

Οι δυο συγγραφείς-αρχιτέκτονες-καθηγητές συμφωνούν σε αρκετά θέματα κυρίως όσον αφορά τη σύγχρονη εποχή και τις αλλαγές που έχει φέρει. Οι πληροφορίες που δεχόμαστε καθημερινά από το περιβάλλον –ως αρχιτέκτονες- είναι πολλές και ποικίλες. Βρίσκονται διάχυτες παντού τριγύρω μας και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε. Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό και από το πλήθος των παραμέτρων που πρέπει να λάβουμε υπόψη κατά τη διαδικασία του σχεδιασμού. Στην ουσία αποτελούν το ίδιο πράγμα και είναι ξεκάθαρα στοιχεία της εποχής που διανύουμε.

Ένα άλλο κοινό στοιχείο των δυο κειμένων είναι η σημασία που δίνεται στον ηλεκτρονικό υπολογιστή ως μέσο σχεδιασμού αλλά και προσωπικής έκφρασης. Ο υπολογιστής δεν είναι απλώς ένα ακόμη βοήθημα για τους αρχιτέκτονες, είναι κάτι πολύ περισσότερο αφού μέσω αυτού μπορούν να πραγματοποιηθούν ιδέες που διαφορετικά δε θα μεταφέρονταν ποτέ στην πραγματικότητα. Οι μορφές που «πειράζουμε» μέσω του υπολογιστή δεν είναι οι μόνες που αποτελούν αρχιτεκτονικό αντικείμενο. Υπάρχουν πολλά περισσότερα που μπορούν να γίνουν.

Εξάλλου, ο υπολογιστής έχει εισχωρήσει στην κοινωνική μας ζωή με ποικίλους τρόπους. Η επικοινωνία μας επηρεάζεται άμεσα από αυτόν αφού μας εξασφαλίζει δυνατότητες που παλαιότερα δεν είχαμε και η παγκοσμιοποίηση της πληροφορίας είναι πλέον γεγονός. Στον τομέα της αρχιτεκτονικής, οι επαγγελματίες ανά τον κόσμο μπορούν να δουν project και να έρθουν έστω και ηλεκτρονικά σε επαφή με κατασκευές που διαφορετικά δε θα τις έβλεπαν καν. Με αυτόν τον τρόπο, εξελίσσονται και αποκτούν νέες επιδράσεις.

Αυτό που διαφοροποιεί τις δυο πλευρές είναι η προσέγγιση των αιτίων που έφτασαν τον αρχιτέκτονα να χρησιμοποιεί σε τόσο μεγάλο βαθμό τον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Ο Τερζίδης υποστηρίζει ότι η χρήση του υπολογιστή προέκυψε από το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης πιθανότατα δεν μπορεί να εκφραστεί απόλυτα με τα ήδη υπάρχοντα μέσα και δεν του φτάνουν οι λέξεις αφού τον περιορίζουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τη μορφή στην αρχιτεκτονική έκφραση η οποία είναι επίσης περιοριστική. Ο υπολογιστής αποτελεί ένα μέσο έκφρασης για να δείξουμε με διαφορετικό τρόπο τις ιδέες μας. Είναι ένα εργαλείο που επεκτείνει τις δυνατότητές μας στη δημιουργική διαδικασία και την αρχιτεκτονική σύνθεση.

Από την άλλη πλευρά, ο Schumacher θέτει την ευρεία χρήση του υπολογιστή ως αποτέλεσμα της εξέλιξης της τεχνολογίας και των καλλιτεχνικών στυλ. Ο Παραμετρισισμός στην αρχιτεκτονική εμφανίστηκε ως φυσικό επακόλουθο της πορείας της κοινωνίας και κατ’ επέκταση της πορείας της ίδιας της αρχιτεκτονικής. Όπως σε παλαιότερες εποχές επικρατούσαν διαφορετικές ιδέες –Μπαρόκ, Μανιερισμός- οι οποίες είχαν τα δικά τους μέσα, έτσι και στη σύγχρονη εποχή κυριαρχεί ο Παραμετρισισμός με το δικό του εργαλείο, τον υπολογιστή.

Εν κατακλείδι, τα δυο κείμενα και οι συγγραφείς τους τείνουν να συμφωνήσουν σε ορισμένα θέματα, αλλά παραμένουν στην ουσία τους διαφορετικά. Ο Παραμετρισισμός του Schumacher και η Εκφραστική μορφή του Τερζίδη μοιάζουν αρκετά αλλά είναι ξεχωριστά πράγματα που απλώς έχουν την ίδια βάση.