ΑΛΙΚΗ ΒΑΪΝΑ
_Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Τη δεκαετία του '50, διακρίνεται ένα θετικιστικό πνεύμα και ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις νέες τεχνολογίες και την αναζήτηση επιστημονικά κατευθυνόμενων δράσεων -απαλλαγμένων από μεταφυσικές ιδιότητες. Η επιτυχημένη εφαρμογή επιστημονικών μεθόδων στον πολεοδομικό σχεδιασμό, ενέπνευσε παρόμοια ''συστηματική'' προσέγγιση σε όλα τα επίπεδα σχεδιασμού του χώρου. Καθώς εντοπίζεται μία σαφή αναλογία του πολεοδομικού με τον αστικό σχεδιασμό, αντιμετωπίζονται και οι δύο σαν διαδικασίες λήψης αποφάσεων ή διαδικασίες επίλυσης προβλημάτων. Οι νέες συνθήκες παραγωγής του δομημένου περιβάλλοντος ξεφεύγουν από τα παραδοσιακά πλαίσια και προβάλλουν απαιτήσεις συστηματικής οργάνωσης, αποτελεσματικότητας και ελέγχου. Μέσω μίας διεπιστημονικής προσέγγισης επιχειρείται μία προγραμματισμένη και συντονισμένη παρέμβαση στο χώρο : ειδικοί από πολλούς διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους -κοινωνιολόγοι, οικονομολόγοι, νομικοί, πολιτικοί στοχαστές, γεωγράφοι και αρχιτέκτονες- αναλαμβάνουν την υποχρέωση αυτή.
Ζητούμενο της συστηματικής προσέγγισης είναι να παράγει ένα θεωρητικό διεπιστημονικό υπόβαθρο για το σχεδιασμό. Ο φονξιοναλισμός θεωρείται ως καθοριστικός όλων των άλλων επιπέδων του χώρου. Έτσι,ξεκινά λοιπόν μία προσπάθεια ποσοτικοποίησης των παραμέτρων του σχεδιασμού, προκειμένου αυτές να καθιστούν συγκρίσιμες και ελέγξιμες. Μελετώνται οι αλληλοεξαρτήσεις των στοιχείων του συστήματος και παράγεται μία ιεραρχεία από ''κλειδωμένες'' σχέσεις που αποσκοπούν στη βέλτιστη ποιότητα του τελικού αποτελέσματος. Κρίνεται σημαντικό η διαδικασία χειρισμού της πληροφορίας να χαρακτηρίζεται από συστηματικότητα και διαφάνεια.
Η θέαση της σχεδιαστικής μεθόδου ως διαδικασία επίλυσης προβλήματος μας οδηγεί στον προσδιορισμό τριών φάσεών του : την ανάλυση, τη σύνθεση και την αξιολόγηση. Κάθε φάση οργανώνεται από μία σειρά βημάτων και απαιτείται η ολοκλήρωση της μιας πριν να αρχίσει η επόμενη φάση (γραμμικότητα στη διαδοχή των φάσεων). Το σχεδιαστικό αποτέλεσμα αξιολογείται ως προς τη συνέπειά του στους αρχικά προσδιορισμένους στόχους και απαιτήσεις. Η διαφάνεια στη διατύπωση της σχεδιαστικής στρατηγικής και στον προσδιορισμό των κριτηρίων,των προτεραιοτήτων και αξιολογικών κρίσεων έχει πληθώρα θετικών συνεπειών ως προς την ελεγξιμότητα-αξιολόγηση του τελικού προϊόντος, τη μείωση του χρόνου σχεδιαστικής μελέτης, την επικοινωνία ειδικών- σχεδιαστών και πελατών ,καθώς και ως προς τη δυνατότητα αξιοποίησης της εμπειρίας.
Το Bauhaus, στο οποίο ανατρέχουμε για να αναζητήσουμε τις ρίζες της συστηματικής προσέγγισης, προτείνει την αποδέσμευση από την παράδοση, την απόρριψη κάθε τοπικότητας ή ιστορικής μελέτης στο χώρο της αρχιτεκτονικής και την αποδέσμευση της εκπαίδευσης από παραδοσιακές αξίες. Σε αυτό το σημείο επισημαίνεται μία διαφοροποίηση της διαδικασίας ανάλυση-σύνθεση της συστηματικής προσέγγισης: το Bauhaus θεσμοθετεί ένα κτιριολογικό πρόγραμμα βάσει των λειτουργικών απαιτήσεων, το οποίο μορφοποιεί μέσω της σύνθεσης.Ακολουθεί η τρίτη φάση της αξιολόγησης.
Ο συνδυασμός επιστήμης-τεχνολογίας και σχεδιασμού φαντάζει απαραίτητος για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της δουλειάς των αρχιτεκτόνων. Τα σχεδιαστικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν είναι πρώτον η ποσοτικοποίηση των ποιοτήτων και δεύτερον η μετάβαση από την ανάλυση στη σύνθεση (δλδ. τη σχεδιαστική διαδικασία). Ο πρώτος στόχος αναφέρεται π.χ. στην ποσοτικοποίηση σημειωτικής φύσεως παραμέτρων προκειμένου να έχουμε συγκρίσιμα και αξιολογήσιμα αποτελέσματα,διαφάνεια ενεργειών,αλγοριθμοποίηση του σχεδιασμού,γραμμικότητα στη διαδοχή των φάσεων και αντικειμενικότητα. Ο δεύτερος αφορά στη μεθοδολογία που εφαρμόζεται στο σχεδιασμό, η οποία δεν είναι στην ουσία παρά μία μεταγλώττιση των πρακτικών που εφαρμόζονται σε άλλα επιστημονικά πεδία.
Η συστηματική προσέγγιση στο σχεδιασμό στηρίχθηκε κυρίως σε δύο βασικές θεωρήσεις: στη '' θεωρία των αποφάσεων'' και τη'' θεωρία συστημάτων''. Η μεν ασχολήθηκε με τη θεωρητικοποίηση του σχεδιασμού σαν διαδικασία λήψης απόφασης, ενώ η δε με τη μεθοδολογία της σχεδιαστικής διαδικασίας. Και οι δύο αυτές θεωρήσεις ενδιαφέρονται για τον προσδιορισμό της μηχανικής της διαδικασίας και όχι για την ουσία του προβλήματος.
Στο ερώτημα ποιά είναι η βέλτιστη σχεδιαστική πρακτική έρχονται να δώσουν απάντηση δύο διαφορετικές προσεγγίσεις : η μέθοδος των συστημάτων και η επιστήμη της συμπεριφοράς (μπιχεϊβοριστική). Η θεωρία των συστημάτων τυπικοποίησε τη σχεδιαστική διαδικασία. Βασική έννοια αυτής αποτελεί το ''σύστημα'' που ορίζεται ως ένα σύνολο μεταβλητών, οι οποίες αλληλεπιδρούν όχι μόνο μεταξύ τους αλλά και με το περιβάλλον τους. Η εισροή πληροφορίας αλληλεπιδρά λοιπόν με το σύστημα και παράγει εκροές με δυνατότητα παλινδρόμησης μέσα σε αυτό(κυκλική κίνηση της πληροφορίας). Η μπιχεϊβοριστική θεωρία από την άλλη πλευρά, εκλαμβάνει το σχεδιασμό σαν μεταβλητή διαδικασία που χαρακτηρίζεται συχνά από αλληλοσυγκρουόμενους στόχους. Εισάγει την έννοια του ''περιβάλλοντος της απόφασης''. Στόχος της είναι όχι η εύρεση της ιδανικής λύσης -την οποία απορρίπτει ως ανέφικτη- αλλά μίας ικανοποιητικής λύσης με συμβιβαστικές -άρα και πιο ρεαλιστικές- διαθέσεις.